İstanbul Günlükleri I: Mimar Kemalettin Mahallesi

Hayatımın büyük bölümü bu şehirde geçse de, şimdilerde yılda bir kaç kez çeşitli sebeplerle ziyaret ettiğim yer haline geldi İstanbul. Yine bu çeşitli sebeplerden biri için ziyaretimin arefesinde konaklayacağım yerin etrafındaki gezilecek yerlerle ilgili araştırmaya başladım. Mimar Kemalettin Mahallesi!

Eski İstanbul’un tam ortasında. İlk işim 20 TL’nin üzerinde resmi bulunan Mimar Kemalettin’i araştırmak oluyor. Birinci Ulusal Mimarlık Akımı’nın en önemli iki temsilcisinden birisiymiş. Diğeri Vedat Tek. Neymiş peki bu ‘Birinci Ulusal Mimarlık Akımı‘ diye hızlıca bir göz atıyorum. 1908-1930 yılları arasında uygulanan bir mimari akım. Osmanlı’nın son, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk dönemleri. Türk mimari unsurlarını modern yapı teknikleriyle birleştirerek milli bir mimari kimlik oluşturma akımı. Mimar Kemalettin Mahallesi’ne komşu Balabanağa Mahallesi’nde yer alan Tayyare Apartmanları Mimar Kemalettin’e ait Birinci Ulusal Mimarlık Akımı örneklerindenmiş.

Fotoğrafı Ordu Caddesi üzerinde rüzgarlı vey yağmurlu bir İstanbul gününde çektim. 21. yüzyılın kişiliksiz, birbirine benzeyen binalarının aksine inanılmaz güzel bir bina. Çok hoşuma gidiyor. Keşke günümüz şehirlerinde de böyle bir estetik anlayışı olsa. Ankara’da gördüğüm binanın birebir aynısını Bitlis Tatvan’da görmek hiç hoşnut olmadığım bir durum. Şehirler kimliğini kaybetti.

Ziyaretimin ilk gününde işlerim bittikten sonra hava kararmadan Mimar Kemalettin Mahallesi’nde şöyle bir turlamak üzere kendimi sokağa atıyorum. İlk durağım olan 15. yüzyıl tarihli Dibekli Eminbey Camii‘ye doğru yürüyorum. Uzun uzun vakit geçiremeyeceğim için dışarıdan hızlıca göz atıyorum. İstanbul’daki cami standartlarına göre oldukça küçük. Kare planlı kiremit çatıya sahip. Camiiyi yaptıran Emin bey, Beyazıt Camii yaptırılırken bina emini olarak görev yaparmış. Bina emini, inşaat yapılırken hesap kitap işlerini tutan memur. Bir rivayete göre Emin Bey, bu mescidi Bayezıt Camii yapısından arta kalan taşlarla yaptırmıştır.

Hemen yanındaki sokağa Dibekli Eminbey Camii Sokağı adı verilmiş. Tiyatro Aralığı Sokağına bağlanıyor bu sokak. O da Tiyatro Caddesine.

İstanbul’da camiileri ikiye ayırmak mümkün zannımca. Kiliseden Camii’ye dönüştürülenler ve camii olarak yapılanlar. Kiliseden Camii’ye dönüştürülenler de Vefa’daki Kalenderhane Camii favorim. Mutlaka ziyaret etmenizi öneririm.

Dibekli Eminbey Camii’nin ardından yönümü Şimkeşhane ve Hasan Paşa Konağı’na çeviriyorum. Şimkeşhane parkında arkeolojik kalıntılar bulunuyor. Hemen yanında da Hasan Paşa Konağı. Aşağıdaki fotoğrafı sabah saatlerinde hava aydınlanırken çektim. Işıklarla birlikte enfes bir görüntüsü var. Yalnız bu bölgeler fahiş fiyatlarla turistlerin bir güzel tokatlandığı bir bölge. Bu durum sadece biz Türklere özgü bir durum değil. Dünya’nın hemen hemen her yerinde bu şekilde. Tayland’da turistik bölgeden aldığımız 400 bahtlık deniz ayakkabısını, ara sokakta 100 bahta görmüştük eşimle.

Hasan Paşa Konağı’nın tam karşısında II. Beyazıt Hamamı yer alıyor. Bu hamam Patrona Halil’in tellak olarak çalıştığı hamam. Bir keresinde içini gezmiştim. Şimdi ise çok fazla vaktim olmadığı için girmiyorum. Patrona Halil malunuz olduğu üzere, adını verdiği Patrona Halil İsyanı ile Lale Devri’ni sonlandırır.

Mimar Kemalettin Mahallesi’nde yürüyüşe devam ediyorum. Hasan Paşa Konağı’nın hemen arkasında Sekbanbaşı Yakup Ağa Camii’ye giden dar bir sokak var. Sokağın adı Yakup Ağa Fırını Sokağı. Sokaktan geçerken bir esnafa ‘fırın mı vardı burada?’ diye sorarak şansımı deniyorum. ‘Bilmiyorum abi’ diye cevap veriyor çanta satıcısı esnaf.

Sekbanbaşı, Yeniçeri Ocağına bağlı olan Sekbanların başı imiş. Yeniçeri ağası İstanbul’da bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet eder, şehrin güvenliğinden o sorumlu olurmuş. Yakup Ağa da Fatih döneminde Sekbanbaşı’sı.

Hasan Paşa Konağı’ndan sonraki durağım yine konağın bulunduğu Ordu Caddesi üzerinde konumlu olan Koca Ragıp Paşa Türbesi oluyor. Dışarıdan gözlemliyorum türbeyi. Türbeyi arkana aldığında sol çaprazda Tayyare Apartmanları görünüyor. Bu tarihi yapının hemen yanında Laleli Cami bulunuyor. Laleli Camii’nin inşaası da Koca Ragıp Paşa’nın sadrazamlığı döneminde gerçekleşmiş. Türbesi de hemen karşı çaprazına inşa edilmiş. Laleli Camii bana göre İstanbul’un en şık iki camisinden biri. (Diğeri Nuruosmaniye Camii) Tayyare Apartmanları ile birlikte her iki yapıyı da kadraja alacak bir fotoğraf çekmek için Ordu Caddesi üzerinde batı istikametine doğru adımlıyorum.

Yukarıdaki fotoğrafı çektiğim cadde Ordu Caddesi. Karşı taraf Balaban Mahallesi iken sırtımı verdiğim taraf ise Mimar Kemalettin mahallesi. Hava 0’ın altında, yağmur ve rüzgarın bir arada olduğu bir İstanbul gününde Ordu Caddesi üzerinde turistik bir gezi gerçekleştirmek pekte akıl işi değilmiş. 🙂 Bu yüzden Mimar Kemalettin’e doğru yönümü çevirerek sokak aralarına dalıyorum. Koca Ragıp Paşa Caddesi üzerinden önce Laleli Caddesine, oradan da Çoban Çavuş Camii ve Katip Sinan Camii’ye geçiyorum.

Her ikisi de sokak arasında kendinden büyük binaların arasında kalmış minik camiiler. Tıpkı Yakup Ağa Camii gibi. Biri çatılı, diğeri kubbeli. İstanbul’da bu tipte camii örneği oldukça fazla. İrili ufaklı sokak aralarında farklı yapılarda camiiler görmek mümkün. İki camiinin avlusuna girerek biraz vakit geçirdikten sonra başladığım nokta olan Tiyatro Caddesine geri dönüyorum.

Mimar Kemalettin Mahallesi’nde gerçekleştirdiğim 2,5 kilometrelik kültür gezisini wikiloc’ta kaydettim. Yararlanmak isteyenler için aşağıya link bırakıyorum.

Mimar Kemalettin Mahallesi Eserleri

Camii : Dibekli Eminbey Cami, Sekbanbaşı Yakup Ağa Camii, Çoban Çavuş Camii, Katip Sinan Camii

Han: Hasan Paşa Hanı, Şimkeşhane Parkı

Türbe: Koca Ragıp Paşa Türbesi

Forum: Theodosius (Şimkeşhane)

Kütüphane: Ragıp Paşa Kütüphanesi, Orhan Kemal Kütüphanesi